Làm thuê nơi xứ Đài

Trich tu BBC - 29-08-2005  

Chị Hương (không phải tên thật) sang Đài Loan làm thuê từ đầu năm nay. Giống như bao nhiêu người khác, chị chỉ nghĩ đơn giản rằng đi Đài Loan là có điều kiện đổi đời, nếu không được dấn vốn thì cũng kiếm đủ tiền trả nợ.

Nghe chương trình

Không những nợ của gia đình từ trước, mà cả những khoản nợ không lường được nảy sinh trong quá trình trước khi xuất cảnh sang xứ Đài.

Không phải chỉ riêng chị Hương, mà hầu như ai trong số các lao động Việt Nam xuất cảng sang Đài Loan, chẳng ít thì nhiều đều phải vay tiền để trang trải các phí tổn như hộ chiếu, visa, khám sức khỏe vv...

Tới Đài Loan công việc đầu tiên của họ là lao vào làm việc tính chuyện trả nợ. Trả càng sớm thì càng nhanh hồi vốn, bắt đầu tích lũy được cho bản thân mình và gia đình. Tuy nhiên, những khó khăn hồi ở Việt Nam xem ra không thấm vào đâu so với những gian truân của cuộc sống xứ Đài.

Chị Hương chính là một trong số bảy phụ nữ Việt Nam sang Đài Loan làm việc đã bị chủ công ty môi giới cưỡng hiếp. Vụ án "Xâm hại tình dục lao động nước ngoài" xảy ra tại công ty Trung Hữu, vừa chính thức được công tố viện tỉnh Đài Nam khởi tố.

Hai cha con giám đốc công ty này là Hồng Khánh Chương và Hồng Minh Dụ đã bị bắt giữ từ tháng 5 năm 2005 sau khi có cáo buộc từ phía chị em là đã bị họ đánh đập và cưỡng hiếp.

Xâm hại tình dục - vấn nạn hàng đầu

Xâm hại tình dục là một trong những vấn nạn xảy ra đối với nữ lao động Việt Nam tại Đài Loan.

Với số người lao động nay lên tới 95.000 mà chủ yếu là nữ giúp việc gia đình, các trường hợp bị cưỡng bức tình dục chắc chắn không dừng ở con số hàng chục.

Người lao động ra nước ngoài là vì công ăn việc làm, với món tiền nợ ở nhà phải trả và giấc mộng kiếm tiền, chỉ cần lấy công việc ra để đe dọa là cũng đã có thể khiến nhiều chị em lo sợ tới nỗi phải nhắm mắt đưa chân.

Một số nạn nhân trong vụ công ty môi giới Trung Hữu cho biết câu cửa miệng của hai cha con Hồng Khánh Chương và Hồng Minh Dụ trước khi cưỡng bức họ là: "Nếu không chấp thuận sẽ bị cho về nước".

Một điều đau lòng là, nhiều trường hợp bị chủ cưỡng hiếp nhưng nạn nhân vẫn không dám lên tiếng vì sợ sẽ bị đuổi việc, và sự đày đọa cứ thế mà kéo dài.

Đa phần các nạn nhân xuất thân từ các gia đình nghèo, học thức không nhiều, do đó dễ bị đe dọa, lừa gạt và tước đoạt quyền lợi.

"Dễ thương tổn

Về phía văn phòng đại diện Ban quản lý lao động Việt Nam do Bộ lao động Thương binh Xã hội Việt Nam đặt tại Đài Bắc, thì nhiều ý kiến của người lao động nói rằng gần như họ không nhận được trợ giúp gì từ cơ quan đó.

Chúng tôi không xác thực được thông tin này vì Đại diện Ban quản lý đã từ chối không tiếp phóng viên BBC.

Về phần mình, đa phần người lao động chỉ cốt làm mọi cách để sang được Đài Loan nên hoàn toàn phó thác cho những người mối lái.

Thậm chí nhiều người còn không biết công ty nào đã đưa mình sang đây và uy tín của họ ra sao.

Họ cũng không ý thức được rằng, các công ty đưa họ sang Đài Loan phải có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi cho họ.

Đến khi gặp vấn đề, nhiều người lao động cũng không nghĩ là có thể liên lạc với công ty lao động ở Việt Nam để đòi quyền lợi.

Không thể không nhắc đến vai trò của các công ty môi giới lao động Đài Loan.

Nhiệm vụ của các công ty này là tiếp nhận nhân công do các công ty lao động ở các nước khác như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Philippines gửi tới cũng như quản lý việc làm cho họ trong thời gian ở Đài Loan.

Hiện giờ trong toàn lãnh thổ Đài Loan có khoảng 200 công ty môi giới như vậy. Họ có trách nhiệm ký hợp đồng với người lao động và chủ thuê, đồng thời quản lý người lao động theo đúng tinh thần luật pháp Đài Loan.

Để làm việc đó, họ được quyền trích phí môi giới từ cả hai bên, thí dụ từ phía người lao động là 60,000 Đài tệ, tức là khoảng 1,800 đô la Mỹ. Trên thực tế các công ty đều thu gấp hai đến ba lần con số đó.

Phí môi giới quá cao khiến thu nhập thấp xuống là một lý do khiến nhiều người lao động bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp.

Một số công ty môi giới cũng cho mình quyền sinh quyền sát, dựa vào sự kém hiểu biết của người lao động mà bắt bí họ, đơn phương sa thải dù người lao động không phạm luật, thậm chí hãm hại người lao động, như trường hợp công ty môi giới Trung Hữu.

Chị Jing Ru Wu, một người từng công tác ở Bộ Lao Động Đài Loan nay chuyển sang làm thiện nguyện giúp đỡ lao động nước ngoài nói trong lĩnh vực này luật pháp Đài Loan còn có nhiều lỗ hổng:

"Để thành lập một công ty môi giới lao động theo luật của Đài Loan không khó chút nào. Đầu tiên phải thành lập một công ty bình thường, xin giấy phép hoạt động từ Bộ Lao động Đài Loan và chứng minh là mình có tài khoản ngân hàng với một số vốn quy định khoảng 3 triệu Đài tệ, tức chưa đến 100 ngàn đô la Mỹ. Thế là họ đã bắt đầu tuyển dụng nhân công từ nước ngoài được rồi."

" Các tiêu chí khác như là có kinh nghiệm làm việc với người lao động nước ngoài hay không, nhân sự của công ty có tiền án tiền sự hay không vv.. đều không được chú ý tới. Một công ty vi phạm luật pháp trong môi giới lao động nước ngoài khi sự việc vỡ lở phải ra tòa, vẫn có thể đăng ký mới dưới một cái tên khác để tiếp tục hoạt động với một êkíp nhân sự và cung cách không có gì thay đổi".

"Hoặc giả, khi chủ thuê vi phạm hợp đồng, người lao động than phiền với nhà chức trách thì nhà chức trách lại không muốn liên can mà trao lao động lại cho công ty môi giới để tự giải quyết với chủ thuê."

Còn luật sư I Ching Kuo từ Quỹ Hỗ trợ Luật pháp Đài Loan, một tổ chức phi lợi nhuận do chính phủ đài thọ đã từng thực hiện 14 vụ khiếu kiện có liên quan tới lao động Việt Nam, thì nhận xét:

"Người lao động Việt Nam thực tế rất dễ bị thương tổn. Nói chung chủ thuê người Đài Loan phần đông không mấy thông cảm đối với lao động nước ngoài. Công việc bảo vệ quyền lợi cho họ cũng khó khăn, nhất là không có được hỗ trợ của cơ quan đại diện cho chính phủ Việt Nam tại Đài Loan."

Tiềm năng và vấn đề

Nhu cầu thuê nhân công nước ngoài tại Đài Loan rất lớn. Thị trường Đài Loan với điều kiện khí hậu thổ nhưỡng gần với Việt Nam khá thuận lợi cho lao động Việt Nam và hoàn toàn có thể giúp giải quyết vấn đề công ăn việc làm cũng như nâng cao thu nhập cho người Việt Nam.

Việc cần người, người cần việc, thế nhưng tới đầu năm nay thì chính phủ Đài Loan đột ngột quyết định ngừng nhập cảnh người giúp việc nhà từ Việt Nam.

Nguyên do thì có nhiều, nhưng chủ yếu là vì có quá nhiều vấn đề nảy sinh trong quá trình hơn 5 năm người lao động Việt Nam ở Đài Loan, đặc biệt là tình trạng lao động bỏ trốn.

Theo một số thống kê, con số bỏ trốn ra ngoài làm việc bất hợp pháp lên tới cả chục ngàn. Tình trạng này ngày càng gia tăng và được đánh giá là đã đến lúc "không kiểm soát nổi".

Đa phần lao động bỏ trốn vì ra ngoài làm không phải nộp thuế, không chi phí môi giới, thu nhập tăng nhiều lần. Song một số người bỏ trốn ra ngoài là vì bị ngược đãi.

Tâm sự chung của người lao động nữ Việt Nam tại Đài Loan: khổ nhục đến mấy cũng muốn ở lại, vì chỉ có ở lại mới có khả năng kiếm tiền, có khả năng đổi đời.

Đối với họ, lao động ở Đài Loan là cứu cánh gần như duy nhất. Tuy vậy, họ gặp nhiều vấn đề bởi chính sự bỏ trốn của họ đã vô hình chung đặt họ ra ngoài vòng pháp luật.

Giải quyết vấn nạn lao động trốn việc ra ngoài là nỗi đau đầu, nhưng cũng là đòi hỏi bức bách của giới chức hai bên để làm sao cân bằng được cung cầu trong thị trường lao động hai nước.

Không thể chối cãi, là có nhiều lao động Việt Nam may mắn được chủ tốt, công việc ưng ý và thuận lợi.

Nhưng cũng không thể phủ nhận sự thật là trong lúc hai chính phủ còn lúng túng trong việc quản lý lượng người Việt ồ ạt sang Đài Loan, nhiều lao động Việt Nam vẫn phải chịu cảnh đắng cay, tủi nhục, hoặc nhắm mắt vi phạm luật pháp nước sở tại.

Chừng nào quyền lợi kinh tế và nhân phẩm của người lao động không được tôn trọng, thì chừng ấy các thảm cảnh liên quan tới người lao động Việt Nam vẫn còn tiếp diễn.